تبلیغات
اخبار جهان اسلام - عفو شگفت‌آور حر توسط امام حسین (ع)
اخبار جهان اسلام
برای سلامتی آقا امام زمان صلوات


مرتبه
تاریخ : یکشنبه 31 شهریور 1392
آیت الله مظاهری دریکی از جلسات اخیر درس اخلاق خود گفت: اوّلین جمله پروردگار عالم در قرآن کریم، «بسم‌الله الرّحمن الرّحیم» است و با این جمله به بندگان می‌فهماند که رحمان مطلق و رحیم مطلق است. سپس، این جمله نورانی را صد و چهارده مرتبه در قرآن شریف تکرار می‌فرماید. این آیه حاکی از آن است که... اوّلاً خدا رحمان است، یعنی خدا رحمت عام دارد و بنده‌اش را هرکه باشد مورد رحمت خود قرار می‌دهد. ثانیاً خدا رحیم است، یعنی رحمت خاص دارد و بنده‌های خاصّ خود را مورد لطف و کرامت ویژه قرار می‌دهد.

 
به گزارش مهر، آیت الله مظاهری در جلسه درس اخلاق خود بیان داشت که در بحث صبر اجتماعی، به عوامل مؤثر در مردم داری رسیدیم. در این راستا بیان شد که عواملی در تقویت مردم داری تأثیر به سزا دارد و در این رابطه به شرح عواملی نظیر سعه صدر، پاسخ‌گویی به توقعات مردم و خدمت به خلق خدا اشاره شد. در این جلسه به شرح فضیلت «عفو و گذشت» و تأثیر آن در مردم داری می‌پردازیم.                   

 
مراتب عفو از دیدگاه قرآن کریم

 
از نظر قرآن كریم، عفو و بخشش داراى سه مرتبه است:

 
مرتبة اوّل؛ این است كه انسان بدى دیگران را ببیند، امّا برای خدا از آن بگذرد. خداوند تعالى در قرآن خطاب به پیامبر «ص»مى‏فرماید: «خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلین»[1]

 
مرتبة دوّم‏؛ آن است كه انسان بدى دیگران را نبیند. قرآن كریم، نادیده گرفتن ظلم و بدى دیگران را «صفح» می نامد و از مؤمنین می خواهد كه‏ نسبت به هم‏ صفح داشته باشند تا مورد مغفرت الهى واقع شوند: «وَ لْیَعْفُوا وَ لْیَصْفَحُوا أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ‏»[2]

 
كسى كه انتظار دارد خداوند در قیامت او را ببخشاید، باید خود نیز، كسانى را كه در حقّ او ظلم كرده‏ اند، ببخشد و مهم‏تر اینكه ظلم آنان را ندیده بگیرد.

 
مرتبة سوّم؛ آن است كه انسان در مقابل بدى دیگران، نسبت به آنها نیكى كند. این مرتبه از گذشت، انصافاً مشكل‏تر از مراتب قبلى است، امّا باید دانست كه در تعالیم دینى، این‏گونه عفو و احسان مورد تأكید فراوان واقع شده و به‏ صورت جدّى از مسلمانان خواسته شده كه این‏چنین باشند. قرآن‏كریم می فرماید: «یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ»[3]، «ادْفَعْ بِالَّتی‏ هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَة»[4]

 
پروردگار متعال، رحمان مطلق و رحیم مطلق

 
اوّلین جمله پروردگار عالم در قرآن کریم، «بسم‌الله الرّحمن الرّحیم» است و با این جمله به بندگان می‌فهماند که رحمان مطلق و رحیم مطلق است. سپس، این جمله نورانی را صد و چهارده مرتبه در قرآن شریف تکرار می‌فرماید. این آیه حاکی از آن است که اوّلاً خدا رحمان است، یعنی خدا رحمت عام دارد و بنده‌اش را هرکه باشد مورد رحمت خود قرار می‌دهد. ثانیاً خدا رحیم است، یعنی رحمت خاص دارد و بنده‌های خاصّ خود را مورد لطف و کرامت ویژه قرار می‌دهد.

 
پذیرش توبه، ناشی از شدّت رحمت و رأفت پروردگار  

 
مطلب مهم‌تر در مهربانی و گذشت خداوند متعال آن است که طبق تصریح و تأکید قرآن، توبه بندگان را می پذیرد. به این معنا که اگر بنده، جداً بدی کند، اما پشیمان شود و از خداوند عذرخواهی نماید، خدا او را می‌آمرزد. گناه هرچه بزرگ و هرچه فراوان باشد، اگر گناهکار جداً توبه کند، خداوند از گناهش می‌گذرد: «قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ»[5]

 
نه تنها او را می بخشد، بلکه بر اساس آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت«ع»، به بنده توّاب خود سلام می‌کند[6]، او را دوست می‌دارد[7]، هزار باب رحمت از دنیا و آخرت به روى او می گشاید[8] و نظیر کسی که گم‌شده خود را یافته است، از بازگشت بنده‌اش خوشحال می‌شود.[9]

 
افزون بر این، بعد از آن همه بدی و ظلم بنده، پرونده سیاه و پر از گناه او را نابود می‌فرماید و با گشودن یک پرونده جدید که ثواب توبه در آن می‌درخشد، بدی‌ها و سیئات قبلی را به نیکی و حسنه مبدّل می‌سازد: «إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ»[10]

 
توبه حقیقی حتماً پذیرفته می‌شود   

 
از نظر قرآن و روایات، بلكه از نظر عقل، پذیرش توبه از سوى پروردگار متعال، حتمی است و هیچ شرطى ندارد. توبه، یک حالت است که با پشیمانی قلبى تحقّق می‌یابد و در پی آن، استغفار زبانى، عزم اصلاح و اصلاح، به عنوان لوازم توبه محقّق می‌شود. بنابراین كسى که حتی یک عمر گناه کرده و گناهان او بزرگ و فراوان باشد، اگر به راستى از گذشته خود پشیمان شود و پشیمانى او با ترك گناه همراه باشد، به یقین باید بداند كه خداوند تبارك و تعالى گناهان او را می آمرزد.

 
البته در قرآن کریم به عدم پذیرش توبه برخی افراد اشاره شده است.[11]توضیح تفصیلی این مطلب در این جلسه نمی‌گنجد[12]، امّا به طور خلاصه باید گفت: قرآن، توبه همراه با لجاجت در ارتكاب گناه، توبه توأم با تسویف و به تأخیر انداختن، توبه هنگام مرگ و توبه پس از مرگ را قابل پذیرش نمی‌داند‏.

 
این بیان نورانی قرآن کریم، به عقیده ما، حاکی از نپذیرفتن توبه حقیقی نیست و شرطی برای پذیرش توبه مقرّر نفرموده است، بلکه حاوى یك سلسله نكات مهمّ اخلاقى است. از جمله اینكه: انسان گناهكار، در اثر عادت به گناه، موفّق به توبه از گناه نمی شود و یا در برخى از موارد، خود را گناهكار نمی شمارد كه پشیمان شده و توبه كند و در مواردى نیز پشیمانى واقعى براى گناهكار رخ نمی دهد و ندامت او در اثر كیفرى است كه در مقابل راه خود مشاهده می كند و چنانچه رها شود، مجدّداً مرتكب همان گناهان خواهد شد و به دروغ، اظهار پشیمانى و ندامت می كند.

 
در برخی روایات[13] نیز شرایطی برای توبه بیان شده است که تحلیل آن شرایط به طور فشرده چنین است که: شرایط توبه، همان لوازم توبه، نظیر عزم اصلاح و اقدام برای ترک گناه و جبران آن و اصلاح در آینده است و توبه حقیقی، این لوازم را در پی خواهد داشت. برخی از آن شرایط هم در واقع امتیازات ویژه‏ اى است كه موجب درخشندگى بیشتر توبه می شود و نورانیّت خاصّی به توبه‏ كننده و پرونده اعمال وى می بخشد و شاید بتوان گفت: از شرایط إكمال و كمال توبه به شمار می آید.

 
بنابراین خدا ارحم‌الرّاحمین است و حتماً توبه بندگان را می‌پذیرد، هرچند گناه آنها بزرگ و فراوان باشد.

 
توبه هنگام مرگ یا در جهنّم، اگر حقیقی باشد، پذیرفته می‌شود

 
توبه هیچ شرطى ندارد و صِرف پشیمانى حقیقى، حتماً تحقّق می یابد، حتی اگر هنگام مرگ یا در جهنّم باشد، اگر واقعاً پشیمان شود، خداوند رحمان و رحیم توبه او را می‌پذیرد و او را می‌بخشد. امّا از آنجا که توبه این‌گونه افراد حقیقت ندارد، هنگام مرگ که اظهار توبه می‌کنند، خداوند می‌فرماید: «إِنَّهَا کَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا»[14] یعنی او چون می‌خواهد از مرگ نجات پیدا کند، صرفاً با زبان خود توبه می‌کند. در جهنّم هم داد و فریاد افراد گناهکار و صدای خدا خدای آنها بلند است، اما فایده ندارد. در خصوص آنها هم خطاب می‌شود: «وَ لَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ»[15]، یعنی این اشخاص در تله گرفتار شده‌اند که فریاد توبه و اظهار ندامت دارند و اگر رها شوند، همان اعمال زشت را مرتکب می‌شوند.

 
پیامبر اکرم«ص»، مظهر رحمانیّت و رحیمیّت خداوند

 
تاریخ زندگانی پیامبر اکرم«ص» سرشار از عفو، گذشت و بخشش است. اساساً، پیامبر گرامی مظهر همه اسماء و صفات الهی و از جمله مظهر رحمانیّت و رحیمیّت خداوند هستند؛ یعنی همان‏طور كه پروردگار عالم، نسبت به همه موجودات رحمان و نسبت به خواص رحیم است، پیامبر نیز نسبت به همه، حتى كفّار و مشركین، رحمان و رئوف است: «وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمینَ»[16] و نسبت به مؤمنان رحیم است:«بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُفٌ رَحیمٌ»[17]

 
عفو دشمنان سرسخت و تأثیر آن در گرایش به اسلام

 
طبق گواهی تاریخ، مشركین و كفّار مكّه، تا جایی که می‌توانستند به پیامبر اکرم«ص» و سایر مسلمین آزار رساندند. مثلاً همیشه عدّه‏ اى از كودكان، اراذل و اوباش را براى آزار و اذیت ایشان اجیر كرده، آنها را مجبور مى‏كردند تا به طرف پیامبر سنگ پرتاب كنند. اما ایشان به جاى این كه خشمگین شوند، مرتّب آن‏ها را این گونه دعا مى‏كردند: «اللّهُمّ اهْدِ قَوْمی فَإنَّهُم لایَعْلَمُونَ‏»؛[18]

 
سرانجام و پس از آن همه آزار و بعد از تنگنای اقتصادی و اجتماعی در شعب ابوطالب و بعد از آنکه حضرت ابوطالب و حضرت خدیجه که دو یاور و حامی پیامبر«ص» بودند، از دنیا رفتند، آن حضرت و مسلمانان مجبور به هجرت از مكّه به مدینه شدند. پس از آن هم در مدّت ده سال، هشتاد و چهار جنگ از سوی مشرکین به منظور نابودى اسلام، پیامبر و مسلمانان بر رسول الله تحمیل شد.

 
پیامبر اکرم«ص» بالأخره مكّه را بدون جنگ و خون‌ریزی فتح كردند. سپس در اولین اقدام، به كمك امیرالمؤمنین«ع»، كعبه را از وجود بت‏ها پاك کرده، همه بت‏ها را شكستند. پس از آن از مسجدالحرام بیرون آمدند، حلقه در كعبه را گرفتند و با لذّت و شادمانى از پیروزى، خطبه وحدت خواندند و فریاد «لا اله الّا اللّه وحده وحده انجز وعده» سر دادند.

 
در آن هنگام، مشركین که آن همه آزار و اذیّت خود را به یاد داشتند، منتظر بودند پیامبر گرامی دستور جهاد عمومى صادر سازند و تصوّر می‌کردند احدى از آنان زنده نخواهند ماند. امّا آن حضرت از خود مشركین پرسیدند: من با شما چه كنم؟ آنها گفتند: هر عقوبتى را براى ما در نظر بگیرى، سزاوار ماست. اگر ما را بكشى یا اسیر كنى و اموالمان را مصادره كنى، حق با توست؛ زیرا ما در این سالیان هرچه در توان داشتیم، در ستم به شما كوتاهى نكردیم.

 
پیامبر اكرم«ص» لبخندى زدند و فرمودند: من شیوه برادرم یوسف نسبت به برادرانش را پیش می گیرم و به شما می گویم: «لا تَثْریبَ عَلَیْكُمُ‏ الیَومَ[19]... اذْهَبُوا أنتُمُ الطُّلَقاء»[20]

 
امروز هیچ سرزنشی بر شما نیست، شما رها شدگان هستید و دیگر گذشته‏ ها گذشته است. بدین ترتیب، آن حضرت در یك لحظه همه مشركان و كفّار را بخشیدند و این عفو عمومى به اندازه‏اى اهمیّت پیدا كرد كه بنا به گفته قرآن، مردم فوج فوج به دین اسلام گرویدند و در آن داخل شدند و از یكدیگر در ایمان آوردن سبقت گرفتند: «اذا جآءَ نَصْرُ اللّهِ وَ الْفَتْحُ وَ رَایْتَ النّاسَ یَدْخُلونَ فی دینِ اللّهِ افواجاً»[21]

 
عفو و گذشت مثال زدنی حضرت یوسف«ع»

 
حضرت یوسف«ع» پس از آن همه آزار، اذیت و ظلمى كه از برادران خویش دید، براى اینكه خجالت نكشند، خطاب به آنان فرمود: امروز هیچ سرزنشى بر شما نیست، خداوند شما را می آمرزد و او مهربان‏ترینِ مهربانان است.[22] جالب آن‏كه بعد از استقبال با شكوه از پدر و مادر و برادران، پدر و مادر را روى تختى باشکوه نشاند و به پدر خویش، حضرت یعقوب«ع» گفت: آزادى من از زندان و آمدن شما از صحراى كنعان به‏ مصر، لطف خداوند است و این لطف خداوند پس از آنكه شیطان بین من و برادرانم كدورت انداخت، شامل حال ما شد: «مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّیْطانُ بَیْنی وَ بَیْنَ إِخْوَتی»[23]

 
در واقع، علاوه بر عفو و بخشش برادران، براى آنکه خجالت نکشند و به خاطر اینكه پدر از فرزندان خویش خرده نگیرد، تقصیر را به گردن شیطان انداخت و برادران خویش را تبرئه كرد.

 
عفو شگفت‌آور حر توسط امام حسین«ع»

 
عاشورا و کربلا، معلّم اخلاق بشریّت است و درس‌های آموزنده فراوانی دارد. بر این اساس، لازم است علاوه بر عزاداری برای امام حسین«ع»، به نکات اخلاقی قیام آن حضرت توجه و عمل شود. یکی از آن درس‌ها، درس عفو و گذشت حضرت سیّدالشّهداء«ع» است.

 
حرّ بن یزید ریاحی ظلم بزرگی در حق‌ّ امام حسین«ع» و یاران ایشان روا داشت و به قول خودش  اولین کسی بود که بدن حضرت زینب«ع» را لرزاند. او باعث شد که امام«ع» و عیال و یاران آن حضرت در بیابان گرم و سوزان کربلا، بدون آب و آذوقه محصور شوند؛ زیرا وقتی مانع حرکت آنان به سمت کوفه شد، امام حسین«ع» قصد بازگشت داشتند، امّا حر اجازه بازگشت هم به آنها نداد و به دلیل خودداری آن حضرت از بیعت با یزید، ایشان را محاصره و متوقف کرد. سپس لشکریان ابن زیاد به کربلا آمدند و آن حادثه ناگوار تاریخی رخ داد. در واقع، مسبّب محاصره کاروان امام حسین«ع»، شهادت ایشان و اسارت عیال، حر بود.

 
بالأخره حر خیلی بدی کرد، اما روز عاشورا به راستی پشیمان شد. از اطرافیان او نقل شده است که بدنش می‌لرزید و می‌گفت: خود را بین بهشت و جهنّم می‌بینم. در همین حال و در حالی که فرمانده لشکر بود، همه چیز را رها کرد و به سوی امام حسین«ع» روانه شد. نرسیده به خیام حرم پیاده شد و با تضرّع و زاری و با شکسته نفسی در حال حرکت بود. حضرت اباعبدالله‌الحسین«ع» وقتی از دور حر را دیدند، بدون توجه به بدی و شدّت اقدام قبلی او، نخواستند شاهد ذلّتش باشند؛ از این رو به حضرت ابالفضل«ع» امر کردند به استقبال او برود. حضرت ابالفضل هم او را با عزّت، نزد امام آورد و آن حضرت بدون هیچ‌گونه سرزنشی، او را بخشیدند.

 
حر، از شدّت شرمندگی سر به زیر و سرافکنده بود و هرچه امام حسین«ع» می‌فرمودند: تو را عفو کردم، سرش را بالا نمی‌آورد و خجالت می کشید در روی ایشان نگاه کند.

 
سپس به امام حسین«ع» عرض کرد: اگر مرا عفو کردید، اجاره بدهید تا در راه شما جهاد کنم. امام حسین«ع» هم به او اجازه رفتن به میدان دادند. او کارزار جانانه‌ای کرد تا بالأخره سپاه دشمن گرد او را گرفتند و به شهادت رسید. وقتی روی خاک افتاد، امام«ع» به بالین او رفتند و سرش را به دامن گرفتند. این حرکت عاطفی امام حسین«ع» برای هیچ‌کس حتی برای فرزند دلبندشان حضرت علی اکبر«ع» تکرار نشد. بعد، دستمالی آوردند و زخم پیشانی حرّ بن یزید ریاحی را بستند.

 
عفو حر توسط امام حسین«ع»، در حالی که او مسبّب مصائب ایشان بود شگفت‌آور است و شگفتی بیشتر، از نادیده گرفتن گناه بزرگ او و نیز از لطف و محبّت آن امام بزرگوار حاصل می‌شود.

 
ضرورت تقویت روحیه گذشت با پیروی از قرآن و عترت
مقصود از آنچه از قصص قرآن كریم یا تاریخ زندگی معصومین«ع» در این جلسه بیان شد، قصه‏ پردازى نیست؛ بلكه این حکایات آموزنده باید سرمشق زندگى مسلمانان باشد، تاریخ را معلّم اخلاق خود قرار دهند و از آن پند بگیرند. به قول قرآن: «لَقَدْ كانَ فی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِی الْأَلْبابِ»[24]

 
اگر کسی بخواهد رستگار و سعادت‌مند شود، باید به خداوند و انبیاء و اولیای او شباهت داشته باشد؛ به این معنا که فضائل نیکوی اخلاقی و در رأس آن، عفو را سرلوحه اعمال خود قرار دهد. البته شباهت تام، نه ممکن است و نه از ما خواسته‌اند، امّا بالأخره نمی‌شود که انسان خدای «ارحم‌الرّاحمین» و پیامبر«رحمة‌للعالمین» و امامانی رئوف و بسیار بخشنده داشته باشد، ولی خود کینه توز باشد.

 
بدون شباهت و بدون برخورداری از فضائل اخلاقی و صفات نیکوی انسانی، دنیایی ویران و آخرتی ویران‌تر نصیب انسان می‌شود و دست عنایت خداوند متعال از روی سر او برداشته می‌شود که عاقبتی جز سقوط و شقاوت در پی نخواهد داشت.

 
اگر شیعیان ادعا دارند حسینی هستند، که هستند، باید صفات حضرت اباعبدالله«ع» در آنها زنده باشد، باید مزیّن به صفت حسنه عفو باشند و همدیگر را ببخشند.

 
متأسفانه گاهی مشاهده می‌شود که ناسازگاری کودکان دو همسایه یا دو قوم و خویش، منجر به اختلاف بزرگ‌ترها می‌شود و تا مدّتی با هم قهر هستند. این طرز رفتار و این سرسختی در نبخشیدن، با سیرۀ امام حسین«ع»، نه تنها سازگاری ندارد، بلکه بسیار از آن فاصله دارد.

 
کینه‌توزی صفت زشتی است و انسان کینه‌توز به خداوند شباهت ندارد و از رحمت حق تعالی محروم است، امّا حالت زشت‌تر و بدتر آن است که اعضای خانواده نسبت به هم کینه داشته باشند و همدیگر را نبخشند. کینه زن و شوهر نسبت به یکدیگر یا کینه فرزندان راجع به همدیگر یا کینه آنها نسبت به پدر و مادر، بسیار قبیح است و گناه آن بزرگ می‌باشد.  

 
بعضی اوقات می‌بینیم افراد فامیل یا دو برادر یا خواهر و برادر، به خاطر دنیایی که هیچ ارزش و اعتباری ندارد یا به خاطر ارث، اختلاف پیدا می‌کنند و اختلاف آنها منجر به قهر و کدورت می‌شود. گاهی یک حرف نامربوط بین عروس و مادرشوهر، باعث کدورت می‌شود و هم را نمی‌بخشند.

 
این طرز رفتار، با اسلام، قرآن و سیرۀ اهل بیت«ع» سازگاری ندارد و باید حتماً تغییر یابد.  

 
-----------------

پی‌نوشت‌ها:

 
1. اعراف / 199

 
2. نور / 22

 
3. قصص / 54

 
4. مؤمنون / 96

 
5. الزمر / 53

 
6. انعام / 54

 
7. بقره / 222

 
8. مستدرك‏الوسائل، ج 12، ص 127

 
9. كافی، ج 2، ص 436

 
10. فرقان / 70

 
11. نساء / 18- 17

 
12. ر.ک. سیر و سلوک؛  توبه، فصل سوّم، از تألیفات معظّم‌له

 
13. نهج‏البلاغة، حكمت 417

 
14. مؤمنون‏، 100

 
15. أنعام‏ / 28

 
16. انبیاء / 107

 
17. توبه / 128

 
18. الخرایج والجرایح، ج 1، ص 164

 
19. یوسف / 92

 
20. بحارالانوار، ج 21، ص 132

 
21. نصر / 1 و 2

 
22. یوسف / 92

 
23. یوسف / 100

 
24. یوسف / 111


برچسب ها: عفو، شگفت آور، شگفت، حر، حسین (ع)، امام حسین(ع)، امام،
ارسال توسط مهدی علیزاده
« كسب درآمد از فروتل »
دوستانتان را به یك شغل پردرآمد و آسان دعوت كنید : « جزئیات »
Email:
آرشیو مطالب
نظر سنجی
آیا شما اعتقادی به سحروجادو دارید؟



صفحات جانبی
پیوند های روزانه
امکانات جانبی

قالب وبلاگ